Yazdır

Aktif .

ET?KETLER:Erkan Yüksel

erkan-yuksel-650PROF. DR. ERKAN YÜKSEL - AKADEM?K BAKI?

Sa?l?k habercili?inde yanl???n önüne nas?l geçilebilir? Sa?l?k programlar? nas?l denetlenebilir? Medyada sa?l?k konulu yay?nc?l?k en iyi nas?l yap?labilir? Gözetim ve denetim ?art m?? Bu nas?l olacak? Kim, nas?l denetleyecek? Hangi yapt?r?mlar uygulanacak?

Bu yaz?da bu sorulara ili?kin çal??malardan söz edecek ve konuya alternatif bir bak?? aç?s? sunmaya çal??aca??m. As?l me?gul olunmas? gereken sorunun ise denetim yerine “daha iyi sa?l?k haberinin nas?l yaz?laca??” olmas? gerekti?ini ortaya koyaca??m. Önerim ise bir slogan gibi “kötüyle u?ra?ma, iyiyi alk??la” olacak.

MECL?S ARA?TIRMA KOM?SYONU RAPORU

Öncelikle iki önemli çal??madan söz edeyim. Bunlardan ilki “Sa?l?k Çal??anlar?na Yönelik Artan ?iddet Olaylar?n?n Ara?t?r?larak Al?nmas? Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amac?yla Kurulan Meclis Ara?t?rma Komisyonu Raporu”.

Söz konusu raporda, ad?ndan da anla??laca?? konuda 66 farkl? öneride bulunuyor. Medyaya yönelik öneriler de var. Ancak konumuzla ilgili k?sm? 43 nolu öneri. Orada ?öyle deniliyor: “Görsel ve yaz?l? medya; RTÜK ba?ta olmak üzere, ilgili kurumlarca sa?l?k konusunda ç?kan haberlerin do?rulu?u ve tarafs?zl??? konusunda denetimden geçmelidir.”

?kinci çal??ma, benim yürütücülü?ünü üstlenmi? oldu?um ara?t?rma projesiyle ilgili. Çal??mada medya ve sa?l?k alan?nda hizmet veren profesyonellerin konuya ili?kin görü?lerinin bir analizi bulunuyor. 150 ki?iyle yap?lan görü?melerde “sa?l?k konulu yay?nlar? nas?l bulduklar?” soruldu?unda al?nan yan?tlardan yaln?zca 5’i “olumlu buluyorum/be?eniyorum” ?eklinde. Neredeyse yar?s? (%43) ise “Genel olarak olumsuz, be?enmiyorum” diyor.

Çal??mayla ilgilenenler için hemen bir not dü?eyim: Raporun özetini içeren kitab?m?z Check Up Sa?l?k ?leti?imi ad?yla Literatürk Yay?nlar?ndan piyasaya ç?km?? durumda…

NE YAPMAK GEREK?R?

Ara?t?rmada medya ve sa?l?k profesyonellerine “Yanl?? oldu?unu dü?ündü?ünüz konularda ne yap?lmas? gerekti?i kanaatindesiniz?” diye sormu?uz. Yan?tlar?n üçte biri (%33) “Sivil toplum örgütleri arac?l???yla olu?turulacak bir komisyon/kural denetlemeli” ?eklinde. Dörtte birden fazlas? (%28) ise “(Kurum içinde) sa?l?k editörü, dan??man? olmal?, özdenetim yap?lmal?” diyor. Daha ba?ka yan?tlar da var. Daha do?rusu yan?tlar pek çok görü?ü içinde bar?nd?r?yor. Örne?in “Sa?l?k Bakanl??? denetlesin” deniliyor. Di?er belli ba?l? yan?tlar da ?öyle: “Üniversiteler ve akademisyenler denetlemeli, destek olmal?”, “Tabipler Birli?i denetlemeli, destek olmal?”, “Meslek örgütleri, derneklerden destek, yard?m, fikir al?nmal?, meslek kurulu?lar? denetlemeli”, “Ortak bir denetim komisyonu olmal?.”

Hatta ?öyle deniliyor: “Yeni yasa, yönetmelik ç?kart?lmal?.”, “Men cezas?, para cezas? verilebilir.”

Bir ki?i de gazetecilerin sa?l?k çal??anlar? taraf?ndan e?itimden geçirilmesini istiyor.

Bir ba?ka görü? ise bu konunun asl?nda gazetecinin vicdan?na kalm?? bir konu oldu?unu dile getiriyor.

L?STE UZAYIP G?D?YOR…

K?sacas? medyadaki yay?nlar?n; içerik, haber ya da programlar?n bir ?ekilde “denetlenmesi” ve hatta kimi noktada daha da ileri gidilerek “cezaland?r?lmas?” öneriliyor. Ancak ço?unlu?un uzla?t??? ya da hem fikir oldu?u ortak belirli bir görü?ün öne ç?kmad???n? da belirtmek gerekiyor. Dolay?s?yla bir denetim gerekiyor ama bunu kimin nas?l yapaca?? konusunda görü?ler farkl?la??yor.

Bu sonuçlar? 2011 y?l?nda ?stanbul’da düzenledi?imiz bir çal??tayda masaya yat?rd?k. “Biz bir ?eyler yapal?m” görü?ünden hareketle sa?l?k konulu yay?nlar? izlemek üzere bir merkez kurmaya karar verdik. Ancak bu çal??mam?z da kimi engellere tak?ld??? için sonuçlanamad?.

Asl?nda bu çal??ma ve eylemlerden önce de literatürde yer alan kimi çal??malarda benzer noktalara i?aret edildi?inin alt?n? çizerek konuyu özetlemek ve ba?ka bir yöne ta??mak istiyorum.

ASIL SORU ?U: DAHA ?Y? SA?LIK HABER? NASIL YAZILIR?

Elimde Türkiye’ye ili?kin ara?t?rmam?z?n verileriyle 2012 y?l?nda Amerika Birle?ik Devletleri’ne gittim. Association of Health Care Journalists (Sa?l?k Habercileri Birli?i) taraf?ndan Atlanta’da düzenlenen toplant?da özel bir çal??ma grubuna bir sunu? yapt?m. Ne yap?lmas? gerekti?i noktas?ndaki sorular? onlara da sordum. Onlar?n bu birli?i nas?l kurduklar?n? ve kendi deneyimlerinden hareketle önerilerini dinledim.

Do?rusu Türkiye’de hiç kimsenin dile getirmedi?i baz? ?eyleri söylediler. Ne literatürde, ne de görü?tü?ümüz ki?iler aras?nda bu yönde bir öneri getiren olmam??t?. ??te o görü?mede “ne yap?lmal?” sorusuna yönelik olarak dile getirilen baz? görü?ler ?öyle:

“Üniversiteler bünyesinde kurulmas? planlanan bir merkez yerine sa?l?k gazetecili?i yapan uzman kadrolar?n bir araya gelerek di?erlerine “örnek” olu?turabilecek ba??ms?z bir grup olu?turulmas? daha yararl? olacakt?r. Gazeteci gazeteciye destek olmal?d?r. Böyle olunca daha iyi olur. Sponsorluk da olmamal?. Reklam vereni desteklersen insanlar?n güvenini kaybedersin. Ancak t?p fakülteleri, üniversiteler, vak?flar, devlet ve özel üniversiteler bu ba??ms?z gruba sponsor olabilir. Yönetimi ?efaf olmal?. Endüstrinin ya da lobilerin paras? olmamal?. Biz bu konuda çok dikkatliyiz. Bünyemizde özel üyeli?e sahip yazan doktolar var…”

“Önce küçük bir grupla ba?lanabilir. Birbirine yak?n mesafedeki ki?iler bir araya gelebilir. Ortak hikâyeler (haberler) yazs?nlar. Gazeteciler birbirini geli?tirsin… Birine bir ?ey ö?retmek, ?unu yap, bunu yapma demek, ö?retmenlik yapmak; gazeteciler bunu istemiyor. Gazeteciler bunu sevmez. Ancak beraber olurlarsa, gazeteciler kendi deneyimlerine birbirlerine aktar?rlarsa daha iyi. O zaman daha iyi ö?renebilirler.”

“Biz buraya (toplant?ya) gelen gazetecilerle konu?uyoruz. Hepsi de gazeteci. 800 ki?i olduklar?n? san?yorum. Hepsi kendi paralar? ile bu e?itimi almak için buraya geldi. Onlara sa?l?k haberlerinde yard?m ediyoruz. Nas?l daha iyi sa?l?k haberi yazs?nlar diye. Siz de bunu yapabilirsiniz. Muhabirin fikri oluyor ama daha iyi nas?l yazabiliriz, burada onu konu?uyoruz. Haberlerini daha ak?ll? (iyi) metinler haline getiriyoruz.  Modeller öneriyoruz. Bazen (yönlendirici) programlar?m?z var, onlarla birlikte çal??ma yap?yoruz. Haber daha iyi nas?l yaz?l?r onu anlat?yoruz. Aç?k ol, jargon kullanma, uzatma, anla??l?r ol, do?rulatarak yaz, soru sor; bu kurallar? ö?retiyoruz. Yaz?n?n bir müzi?i olmal?, e?lencesi olmal?, önemli ?eylerin bilgisini vermeli. Bir muhabir kendi kendine sormal?: Benim gibi insanlar? öldüren ?ey ne? Kalp hastal???, yemekler, tar?msal ürünler vs. Bunlar? bu ?ekilde haber yapmal?.”

“As?l soru ?u: Daha iyi sa?l?k haberi nas?l yaz?l?r? Buna odaklanmak gerekiyor. Geçmi?e de?il gelece?e bak?lmal?d?r. Geçmi?teki (olumsuz) haberlerle de?il, yaz?lacak iyi haberlere odaklanmak gerekmektedir. Hikâyeye sahip olmak da yetmez; daha iyi nas?l yazar?m diye sorulmal?.”

“Bizde bir kontrol mekanizmas? yok. ?yi haber her zaman iyidir ve kötü de kötü. ?yi haber oldukça kötü haberi itecektir. ?nsanlar iyi haberleri okumak ister. ?yi haberleri örnek vermek lâz?m. Örne?in her haftan?n en iyi haberleri seçilerek i?e ba?lanabilir. ?nsanlara iyiyi örnek göstermek lâz?m, kötüyü de?il. Pozitif bakmak lâz?m. Kötü haberlerin örnek verildi?i toplant?lara gazetecileri de dinlemek üzere bulamazs?n?z. Kimse gelmez.”

BASIN ÖZGÜRLÜ?Ü ANLAYI?INA DA UYMAZ

Kuramsal aç?dan da gazetecili?in “denetlenmesi” ya da “kontrol” edilmesi bir anlamda “bas?n özgürlü?ü” ve “ça?da? demokrasi ve uygarl?k” gelenekleri ile ba?da?maz. Ancak totaliter ya da otoriter rejimlerde bu tür anlay??lar?n mevcut oldu?u görülür. Dolay?s?yla çizginin ya da s?n?r?n nereye nas?l çekilece?i önemli bir tart??ma konusudur. Siyaseten de medyaya bu tür s?n?rlamalar getirmek ba?ka türlü çeki?meleri ya da kayg?lar? da beraberinde getirir.

Bütün bu dü?üncelerden hareketle bir ç?k?? yolu ya da yeni bir rota belirlemek ad?na bir de meseleye bu yeni ya da farkl? bir paradigma çerçevesinden bakman?n daha yararl? olabilece?ini dü?ünüyorum. O da ?udur:

Medyadaki yanl?? ya da kötülerle u?ra?mak yerine; ki bunlarla hiç u?ra??lmas?n demiyorum, akl?m?z?n, dü?üncemizin, vaktimizin, param?z?n, enerjimizin daha büyük k?sm?n? medya içeriklerinin daha iyi hale getirilmesi için kullan?lmas? ya da harcanmas?n?n daha yararl?, geli?tirici ve ufuk aç?c? olabilece?ini dü?ünüyorum.

Bir anlamda da bak?? aç?m?z? de?i?tirerek ?öyle diyebiliriz:

Kötüyle u?ra?mak; onu denetlemeye, düzeltmeye ya da cezaland?rmaya çal??mak yerine, enerjimizi daha fazla iyiyle u?ra?mak, te?vik etmek, daha iyi hale getirmek, örnek göstererek bu örnekleri ço?altmak ve bunlar? özendirmek için harcayabiliriz.

Bu do?rultuda da ?öyle diyorum: “Kötüyle u?ra?ma, iyiyi alk??la!”

Meslek örgütleri acaba bu konuda ne dü?ünür? Biz akademisyenler olarak ne yapabiliriz? ?imdi bunlar? konu?al?m...

Prof. Dr. Erkan Yüksel 
Anadolu Üniversitesi Gazetecilik Bölüm Ba?kan?

eyuksel2@gmail.com 

Untranslated Strings Designer

Hiçbiri