forkredit.com | Îôîğìëåíèå ó÷àñòêà | vivaspb.com | finntalk.com
Hata
  • XML Parsing Error at 1:456. Error 9: Invalid character
  • XML Parsing Error at 1:442. Error 9: Invalid character
Yazdır
PDF

Aktif .

neclamoraNECLA MORA

Ki?ilerin e?itim düzeyi, toplumsal, siyasal ve ekonomik olaylara duyarl?l?k düzeyleri kitle ileti?im araçlar?n? izleme oranlar? ve di?er enformasyon kaynaklar? (önceki deneyimleri, ait olduklar? cemaat, cemiyet vb. özellikleri) do?rultusunda izleyici tepkisi olu?turduklar? varsay?l?r.

G?R??

Haberin kavram olarak incelenmesi konusunda çal??an sosyal bilimciler, haberi, üretim a?amas?, kaynak kullan?m a?amas?, tüketiciye etkileri a?amas? olmak üzere üç a?amal?  olarak ele al?rlar.

Walter Lippman, haberin üretim a?amas? ile ilgilenmi? ve haberi “bir olay?n tarafs?z biçimde anlamland?r?lmas?” olarak tan?mlam??t?r.

Park’a göre ise, “haberler, geçmi?te oldu?u gibi ?imdi de beklenen olaylardan olu?ur. Bunlara toplum zaten a?inad?r. Onlar? haber yapan bunlar?n içindeki umut ve korkulard?r” demi?tir.

Mac Bride Raporu’nun bir bölümünde haber, bireysel, toplumsal, ulusal ve uluslar aras? durumlar? ak?lc? bir biçimde kavramak ve gerekli kararlar? alabilmek için zorunlu olan veri, olgu, mesaj, görü? ve yorumlar?n türü olarak tan?mlan?r. Habercilik ise, tüm bunlar? olu?turmak için yap?lan, toplama, depolama, i?leme ve da??tma i?ine denir.

Haberi, üretim a?amas?nda de?erlendiren Watson, “haber bir ileti formudur ve toplumla anahtar ba?lant?lar kurmamam?z? sa?lar. Bu günün gerçe?ini aç?klayan söylemi ile olan? aktarmaktan çok gerçe?i,  kendi formu içinde yeniden kurarak aktar?r” demektedir.

Üretim sürecinde haberin gerçeklik boyutuna Umur Talu, “teorikle?mi? haliyle medya dünyas?ndaki e?ik bekçili?i denilen süzme-eleme-i?leme dizisi ham bilgiyi al?p, yo?urup mamul ürün haline getirir ya da öldürür. Habere o haliyle(olan-biten) denebilir mi art?k? diye sormaktad?r. Talu, k?saca “haber yeniden bir yap?md?r, mamuldür, in?a edilendir, siyasi temsildir, montajd?r, bir sunu?tur.” diye haberin gerçeklik boyutunu özetler. Ona göre haber, ya manipülasyon ya da röprodüksiyondur.

HABER VE DOLAYIMLAMA (MEDYAYA UYGUN HALE GET?RME)

Dolay?mlama ile içerik medyaya ve tüketicisine uygun hale getirilir. Medya içeri?ini olu?turan türlerden biri olan haber, dolay?mlama ile iki kez dönü?üm ya?ar. Birinci a?amada dolay?mlama, haberin içinde bar?nd?rd??? bilginin enformasyona, olay?n öyküye, kayna??n aktöre ve  ilginin e?lenceye çevrilmesi ile yap?l?r.

?kinci a?amada ise, da??t?m? yapacak medya organizasyonunun yap?s?na, teknoloji kullan?m?na, yay?n kimli?i ve yay?n politikas?na göre gerçekle?ir. Böylece yeni bir dil meydana getirilir. Buna medya dili denir.

Haber dili, önce teknik, bir yap?d?r. Enformasyonun haber yaz?m tekni?i içine al?n?p i?lenmesi ile haber kapal? bir yap?tt?r. Haberi yazan olsa da, ki?isel üslup söz konusu de?ildir. Haberin anonim ve global kabul görmü? üslubu metne hakimdir.

Bir metnin haber olup olmad???, haber yaz?m tekni?inden hemen anla??l?r.

Haber kodlamas? içinde al?nan bu metinlerin dil yap?s?, pasif aktar?c? ?eklinde kurgulan?r.

Roger Fowler’a göre “haber bir tür metinleraras?d?r.” Kaynak-okuyucu aras?nda kurulan metni bir üçüncü ki?inin haz?rlamas?, haberdeki metinleraras? yap?y? kurar.

Dolay?mlama, haberin kavramsal olarak karma??kla?mas?n?n ve tan?mlama güçlüklerinin alt unsurudur. Da??t?m yap?lacak medya organizasyonunun do?as?na, teknolojisine uygun hale getirilen haber metni, tüketiciye, tüketim an?nda yap?y? çözme aç?s?ndan kolayl?k sa?lar. Ayn? zamanda bir metin olarak anlam katmanlar?n?n artmas?na, al?mlayana göre okuman?n çe?itlenmesine neden olur.

Haberin Kapal?/Aç?k Yap?t Özellikleri

Medya içeriklerinden bir tür olan haber, yaz?m tekni?iyle kapal? bir yap?t iken, metin olarak çok katmanl? okumaya/analize tabii tutuldu?unda, içerdi?i söylemle, aç?k yap?ta dönü?ür.

Aç?k yap?t kavram? Umberto Eco’ya aittir. ?lk kez 1958’de sundu?u bildiride bu kavramdan söz eden Eco, 1962’de “Aç?k Yap?t Sorunu” adl? bildiriyi kuram haline getirdi. Aç?k yap?t kavram?, her türlü yoruma aç?k yap?t?n olu?umunu anlat?r. Tek yönlü klasik kurgu biçimlerini reddeder. Biçim üzerinde daha esnek davranmay?, biçimi bir olanaklar alan? gibi görmeyi amaçlar. Metnin yazar? ile okuyan? i?birli?ine ça??r?r.

Haberi Yaz?m Tekni?i ?çine Kapatan Ö?eler

Haber giri?i ikinci paragraf?n kaynak aç?klay?c? özelli?inin yan? s?ra yaz?mdaki/biçimdeki anonim üslup aktaran?n, anlatan?n belirsizli?i de Elliot, Murdock ve Schlesinger’in ayr?m? ile haberin “dokunmu? bir metne” dönü?türür. “Aç?k” metin ayr?m?n?n yan? s?ra Elliot , Murdock ve Schlesinger, haber metni ile ili?kili olarak program formatlar?n?n “gev?ek” (loose) ya da “s?k?” (tight) olmas?na göre de ayr?m yaparlar. Bu ayr?ma göre, “s?k?” format, farkl? okumalara olanak tan?maz. “Gev?ek” format ise farkl?  okuma biçimlerine izin verir. Haberin metni hem “kapal?”, hem de format aç?s?ndan “s?k?”d?r.

Haber Söylemi

Söylem, dilin yap?s?n?n, i?levlerinin ve kullan?lma kal?plar?n?n incelenmesidir. Ferdinand de Saussure’e göre, kullan?m halinde dil, bireyselle?mi? ve rastlant?sal oldu?u için dilbilim aç?s?ndan bir inceleme nesnesi özelli?ini yitirmi? olabilir.

“Bilginin Arkeolojisi”, adl? yap?t?nda Michel Foucault, “söylemi, kayna??n oldukça uzak varl???na geri göndermek gerekir. Onu var olma direncinin oyunu içinde incelemek gerekir” demektedir. Söylem, dilin farkl? ?ekillerde kullan?m biçimleridir. Hartley’e göre, dil kurallarca yönetilen yarat?c?l?k ko?ullar?nda fiil olarak konu?ma üretebilmemizi sa?layan genel ve yap?sal bir sistemdir. Buna kar??l?k söylem, üretildi?i ve tüketildi?i sosyal ko?ullarla birlikte dilin de?erlendirilmesidir.

Haber kullan?m?nda olan dilin, sosyal olarak yap?lanan bir ifadesidir. Bir söylem, biçimi olarak haber, toplumlarda var olan di?er kurumlardan ve kültürel söylemlerden ayr? dü?ünülemez. Haberin raporlanmas? ya da hikâyelenmesi s?ras?nda kullan?lan evrensel kodlama aktar?m biçimleri ve kli?eler haber metnini olu?turmaktad?r.

Bu dil yap?s?n?n ve i?levlerinin incelenmesi ile ortaya ç?kan haber söylemi; enformasyonun seçimi, i?lenmesi ve dolay?mlanmas? a?amalar?nda kullan?lan kodlamalarla olu?turulan aktar?m biçiminin, al?mlanma süreci dikkate al?narak kurgulanmas?d?r. Haber söylemini ilk kez ara?t?ran ileti?im bilimcilerden Teun A. Van D?jk’a göre, süreçler ve yap?lar haber söyleminde kar??l?kl?d?r.

Ona göre, üretim süreçleri, kaynak metninin i?levidir. Bu ayn? zamanda haber metninin yap?sal plan?na ba?l?d?r. al?mlay?c? aç?s?ndan bak?ld???nda; okuma süreci, anlama, inanç olu?umu, okuyucu taraf?ndan haber metnine yüklenmi? yap?lara ba?l?d?r.

Söylem analizi, dilbilimi, edebiyat bilimleri, antropoloji, semiyoloji, sosyoloji, psikoloji v.b. sosyal bilimlerin farkl? disiplinlerinden yararlanarak meydana getirilmi? disiplinler aras? bir yöntemdir.

Söylem analizi yönteminde; güç, eri?im, etki, anlama, model, bilgi, tutum ve ideoloji en önemli kavramlard?r.

Teun A. Van D?jk, söylem analizini haberlere uygulayarak, Avrupa’da haberlerle üretilen ?rkç?l?k ve etnik önyarg? konular?n? inceler. Van D?jk, haber söylemlerini ve haber metinlerini, haber metni analizi, metin anlambilimi, yerel ve küresel bütünlük, etkiler, üstyap?lar, haber ?emalar?, üslup ve retorik, sosyal kognisyon ve sosyokültürel ba?lamlar? inceleyerek ke?feder. Van D?jk, bir metin olarak haberlere uygulad??? söylem analizinin ilkelerini ?öyle aç?klar:

Metin ve ba?lam; metinsel boyutta söylemin çe?itli düzeyleri incelenir. Ba?lamsal boyutta ise kognitif süreçler ve temsiller ya da sosyokültürel etmenler gibi ba?lam?n çe?itli özellikleri aras?nda ili?ki kurulabilmesi sa?lan?r.

Gramer; metinlerin tan?mlama biçimleri genellikle metnin ele al?nd??? boyutlara ve düzeylere göre farkl?l?k gösterir.

Söz edimi; belirli bir durumdaki bir ifadeden yararlanarak, sözlü ifadelerin yaln?zca biçimleri ya da anlamlar? de?il, tam tersine toplumsal eylemde betimlenmektedir. Bu edimlere söz edimi (speech act) denir.

Mikrodan makro yap?lara; mikro analizde, sözcük seçimi, cümle yap?lar?, cümleler aras?ndaki ili?kilendirmeler ve retorik incelemeleri yap?l?r. Makro analizde ise, ana ba?l?k, spot ba?l?klar, haber giri?i (fla??), haberin tematik ve ?ematik yap?s? ile foto?raf? incelenerek gerçekle?ir.

Üslup; konu?mac?n?n çe?itli türdeki söylem biçimleri aras?nda yapt??? seçimdir. Örne?in, ‘doktor’ yerine ‘hekim’ sözcü?ünün kullan?lmas?.

Retorik; Haberde kullan?lan retoriksel unsurlar, tekrar etme, kar??la?t?rma, örnek gösterme, kan?t sunma, tan?k kullanma, uzman görü?üne ba?vurma, metafor kullan?m?, ironi yapma, tan?mlama, ses uyumundan yararlanma, kafiye ve ritim olu?turma, sürü mant??? yaratma vb. yaz?l? ve görsel bir haberin ikna gücü ile ilgilidir.

Haber Söyleminde ?kna Edici ?çerik

1.       Olaylara tam ba?l?l??? vurgulamak (yak?n görgü tan?klar?, güvenilir kaynaktan aktarma yapmak)

2.       Olgular?n yap?lar? hakk?nda sa?lam ba?lar kurmak (öngörüde bulunmak ya da geçmi?teki olaylarla ili?kilendirmek, olgular? bilinen modellere aktarmak, iyi bilinen senaryolar ve bunlara uygun kavramlar?n kullan?lmas?, olgular?n iyi bilinen anlat?lar içinde düzenlenmesi)

3.       Tutumlarla ilgili ve duygusal boyutu olan enformasyon vermek (do?rudan betimleme ve görgü ?ahitlerinin ifadeleri; kaynaklar ve aktar?mlar).

Haber kayna??/Haber Aktörü ve Söylem Seçkini/Söylem dü?künü

Haber kayna??, haber için gerekli olan bilgi, belge vb. ihtiyaçlar? kar??layan  ve ayn? zamanda temsil etti?i ülke, kurum, meslek, aile türü aidiyetleri nedeniyle kendi kap?s?n?n tutucusu (e?ik bekçisi) dir.  Bu nedenle haber kayna?? haberin tematik çerçevesini çizerek s?n?rlar? belirler.  Medya kurulu?u ise ?ematik çerçeveyi çizer. Dolay?s?yla bilgi enformasyona dönü?türülürken iki kez dolay?mlanm?? olur. Haber aktörü televizyonun ortaya ç?kmas?na paralel bir geli?me göstermi?tir. Televizyonun görsel etkisi ile ba? edemeyen yaz?l? bas?n, hem ticarile?me hem de görselle?mesi sonucunda habercilik sineman?n kavramlar?ndan yard?m almaya ba?lam??t?r. Haber aktörleri, haberin al?mlay?c? yönünden kolay tüketilir olmas?n? sa?layan, haberin pazarlanmas?nda etken olan haberi görsel olarak pazarlayan, kamusal bellekteki verileri canland?ran bir özellik gösterir. Haber kayna?? ise, haberin tematik çerçevesini çizen ve enformasyon nedeniyle dikkati çekendir.

Haberi söylem olarak ele ald???m?zda üretim sürecindeki iki kademeli yap?da; tematik yap?n?n olu?umuna katk?da bulunan haber kayna?? veya haber aktörü söylem seçkinleri ve söylem dü?künleri olarak ikiye ayr?l?r.

Bu ayr?m “iktidar” kavram?n?n haber içerisindeki rolü ile ilgilidir. ?ktidar?n söylem yoluyla toplumsal denetim uygulamas?nda, söylemin denetimini ve üretimini bizzat kendinin yönetmesi ile mümkün oldu?undan bunu haber kaynaklar? ve haber aktörleri üzerinden gerçekle?tirir. Siyasi, askeri, ekonomik seçkinlerle Bourdieu’nun sembolik seçkinler olarak kavramsalla?t?rd??? yazarlar, çizerler, akademisyenler, sanatç?lar haberin söylem seçkinleridir. Di?er kesim s?radan halk ise, söylem dü?künleridir. Söylem dü?künleri suskun, görünmez, tembel, zavall? ve hilekard?r. Bu mitler söylem dü?künlerinin ezilmelerini me?rula?t?ran bir söylemdir. Kad?nlar, çocuklar, mahkumlar, etnik grup üyeleri, ekonomik olarak güçsüz olan herkes bu grubun içindedir. Söylem dü?künleri pasifize edilir, susturulur. Böylece söylem seçkinleri onlar?n ad?na da konu?ur. Söylem dü?künlerinin medyada temsil edilmesi için  ma?dur olmalar? (öldürülmeleri, dövülmeleri, tecavüze u?ramalar?) veya bunlar? gerçekle?tiren fail (Suç  seçkinleri ) olmalar?  gerekir.

GAZETEC?L?K  VE ÜRET?M SÜREC?NDE HABER

Gazetecilik, bilgi ve hizmet üreten bir sektörüdür. Amaç tüketiciyi bilgilendirmek, e?itmek ve e?lendirmektir. Bu yönüyle kamusal bir i?levi vard?r. Ayn? zamanda gazetecilik bir i? koludur. ?? kolu olarak mekana, araç-gerece, çal??anlara ihtiyac? vard?r. Bu nedenle gazetecilik faaliyeti yürüten medyan?n genel anlam? ile ele al?narak bir bütün olarak bak?lmas? gerekir. Bu bütünün içinde radyo, TV, gazete gibi do?rudan haberle ilgili olan yay?n organlar? oldu?u gibi ajanslar ve haber dergileri de bulunur.

Gazete organizasyonu, i?levi gere?i ayn? zamanda bir medya organizasyonunun temel yap?lanmas?n? gösterir. Medya, mesaj (ileti) yayan araçlar anlam?ndad?r. Medya organizasyonunda, haberin bulunmas? tan?msal format?na oturtulmas? ve da??t?m kanallar?na al?nmas?  süreci ya?an?r. Her mesaj, da??t?laca?? araca,  tüketicide uyand?rmas? gereken etkiye göre ?ekillendirilir. Tüketicinin do?rulu?una inanmas? istenilen mesaj haber haline getirilir. Haber haline getirilen mesaj, do?ruluk, gerçeklik ve güvenirlik özelliklerine göre kurgulan?r. Bir medya organizasyonunun ba?ar?l? olabilmesi için haberin kavramsal tan?m?ndan taviz vermemesi gerekir.

Medya organizasyonu, insan ve teknoloji aç?s?ndan nitelikli bir yap?ya sahipse iyi üretim yapma ?ans? yüksektir. Birinin yetersiz olmas? durumunda di?er tarafta aksar, ba?ar?l? olamaz.

Medya organizasyonu, yay?n kimli?i (kitle gazetesi ya da fikir gazetesi), yay?n boyutlar? (yerel, yayg?n) ve sosyal de?i?imi izlemesi aç?s?ndan tan?mlanabilir.

Medya organizasyonunu ikiye ay?r?rsak,  bir tarafta i?letme kimli?i olarak i?letmeyi idare eden bölüm, di?er tarafta üretimi yapan bölüm yer al?r.

Medya Organizasyonu (?mtiyaz Sahibi ya da Yönetim Kurulu)

1.                   ?dari Bölüm: ?dare Müdürü (i?letme, sat??, matbaa, reklam)

2.                   Üretici Bölüm: Genel Yay?n Yönetmeni (Editör) Yay?n kimli?i ve yay?n politikas?na göre üretimi sa?lar. Üretici bölümün ba??nda genel yay?n yönetmeni bulunur. Ba? editör olarak da adland?r?lan genel yay?n yönetmeni, yay?n?n, yay?n kimli?i ve yay?n politikas?na uygun olarak haz?rlan?p sunulmas?ndan sorumludur.

3.                   Medya organizasyonuna yay?n periyodu içinde gelen haber, yorum ve görsel malzemenin yay?n politikas? ve yay?n kimli?ine göre seçilmesine e?ik bekçili?i (gatekeeping) denir. Bu görevi yerine getirenlere de e?ik bekçisi (gatekeeper) denir. Bunlar s?ras? ile haber kayna??, muhabir, ilgili istihbarat ?efi, haber müdürü, yaz? i?leri sekreteryas?, yaz? i?leri müdürü ve son karar verici olarak genel yay?n yönetmenidir. Genel yay?n yönetmeni, imtiyaz sahibi ya da yönetim kuruluna kar?? sorumludur.

K?TLE ?LET???M SÜREC?NDE HABER

?leti?im sürecinde kitle ileti?im arac?ndan topluma, ülkeye ya da dünyaya yay?lan ileti?ime kitle ileti?im denir. Kitle, Gustav Le Bon’a göre, milliyeti, mesle?i, cinsiyeti ve di?er özellikleri nedeniyle tamamen rastlant?sal olarak bir araya gelmi? y???nlard?r. Le Bon’a göre, kitlenin üç özelli?i vard?r:

1. Belli bir nedenle bir araya geldiklerinde, bireysel duygular, inançlar ve yorumlamalar homojenle?ir. Zihniyet tekle?mesi ya?an?r.

2. Bu y???nlar, co?kulu ve heyecanl?d?r. Ak?ldan çok duygular ön plandad?r.

3. Önyarg?lar? nedeniyle yanl?? bilinç hakimdir.

Denis Mc Quail kitleyi ileti?im aç?s?ndan ?öyle tan?mlar: ortak ç?kar etraf?nda birle?mi? bireylerden olu?mu? bir bütündür. Kitle, örgütlü bir yap?ya sahip de?ildir. Ço?unlukla birbirini tan?maz. Kendilerini bir araya getiren neden sona erdi?inde da??l?rlar. Kitle ileti?im kavram? aç?s?ndan kitle, birbirinden yal?t?lm??, birbirleri ile duygu, dü?ünce al??veri?i olmayan bütünün bir parças?d?r. Kitle ileti?imi, profesyonel ileti?imciler taraf?ndan haz?rlan?p sunulur. ?letiler, mekanik araçlar taraf?ndan h?zl? ve sürekli da??t?l?r veya yay?mlan?r. ?letiler çok say?da al?mlay?c?ya ula??r. Kitle içinde bireyler iletileri kendi deneyimlerine göre yorumlar. Sonuçta bireyler farkl? ölçülerde etkilenirler.

Umberto Eco, kitle ileti?im araçlar?na yeni yöntemlerle yakla??lmas? gerekti?ini, al?mlay?c?lara iletileri ele?tirel okumalar?n? ö?retmek gerekti?ini belirtir. ?ktidarca denetlenen merkezi göndericinin gönderdi?i iletilerin san?ld??? gibi masum olmad???n? söyler.

Alvin Toffler, ileti?im ça?? ile birlikte ortaya ç?kan enformasyon bombard?man? nedeni ile insanlar?n giderek gerçekleri alg?lamakta zorland?klar?n? söylemektir. Toffler’e göre bunun en temel nedenlerinden biri “maskeli kaynak takti?i”dir. Olaylarla ilgili neden-sonuç ili?kisi kurulmad??? için alg?lamakta zorluk çekilir. Kitle ileti?iminde ileti, hedef kitlenin özelliklerine (tüketici profiline) göre haz?rlan?r. Burada profesyonel ileti tasar?mc?lar?ndan  yararlan?l?r. Örne?in ba?l?klar, foto?raf, haber içerikleri hedef kitlenin profiline uygun olarak haz?rlan?r. Kitle ileti?im süreçlerindeki amaca göre, temel dört çe?it ileti?im tipi vard?r. Bunlar: 1. Bilgi verici ileti?im. Amaç hedef kitlenin ilgisini iletiye çekebilmektir. Onaylatmaya ve etki yaratmaya yöneliktir. Bu ileti?im tipinde al?mlay?c? bu iletiyi al?mlamaya direnç gösterebilir. 2. Ö?retici ileti?im. Direnç vard?r. Dolayl? verilebilir. 3. E?lendirici ileti?im. Direnç yoktur. Gönüllü kabul edilir. 4. ?kna etmeye yönelik ?leti?im. Bu ?leti?im tipi e?lenceyle dolay?mland???nda  dirençsiz kabul edilir.  Kitle ileti?im süreci tek yönlü olarak kabul edilir. Amaç ileti?im süreci sonucunda hedef kitlede istenen etkiyi olu?turmakt?r.

Gündem Olu?turma

Gündem olu?turma, medyan?n haberleri sunumu ile tüketiciyi/hedef kitleyi etkileyerek yönlendirme (maniple etme) yöntemlerinden biridir. Bu yolla halk?n dü?ünceleri bir yönde toplan?r, çözüm gerektiren konular üzerinde kamuoyu yarat?l?r. Amerikal? ara?t?rmac?lar Shoemaker ve Reese, “Mediating The Message Theories Of Influences on  Mass media Content” (1991),  adl? çal??malar?nda, medyan?n gündemini etkileyen be? temel kategori oldu?unu ileri sürmü?lerdir. Bunlar: 1. Medya çal??anlar?ndan kaynaklanan etkiler. 2. Medya tekdüzeli?inden kaynaklanan etkiler. 3. içerik üzerindeki örgütsel etkiler. 4. ?çeri?e, medya örgütlerinin d???ndan gelen etkiler. 5. ?deolojinin yaratt??? etkiler.

Medya, gündem yaratma rolü ile halk?n dikkatini belli konulara çekebilir ve onlar? yan?lt?p yönlendirebilir. Örne?in, seçim dönemlerinde siyasi partilerin medyada yer al?p almad???, nas?l yer ald???, ne kadar yer ald??? ve nas?l temsil edildi?i, seçmen davran???n? etkileyen çok önemli bir faktördür. “Suskunluk Sarmal?” kuram?n? ortaya atan Elisabeth Noelle Neumann ‘a göre, insanlar medya gündemini takip ederek ço?unlu?un ne dü?ündü?ünü anlamaya çal???rlar. Toplumun d???nda kalmamak için kendileri farkl? dü?ünseler bile, medya gündeminde s?kl?kla yer alan bir konu ya da kimse oldu?unda kendi dü?üncelerini gizleyerek medyan?n öne sürdü?ünü ifade ederler.

Medya, gündem olu?turma rolü ile tüketici/hedef kitleye onaylama rolünü verir. Medya gündemi ile kan?y? kamuya sunar ve kamuoyu olu?turur (?deal olan medyan?n bilgiyi sunarak özgür bir tart??ma ortam?nda ortak bir kanaat olu?mas?na katk?da bulunmas?d?r).

Gündem Koyma ve Saptama Yakla??m?

Kitle ileti?im araçlar?n?n izleyenler üzerinde güçlü etkilere sahip oldu?u görü?ü gündem koyma ve saptama yakla??m? ile tekrar kabul edilmi? ve kitle ileti?im araçlar?n?n s?n?rl? etkilere sahip oldu?u inanc?n? ortadan kald?rm??t?r. Yine de kitle ileti?im araçlar?n?n güçlü etkilere sahip oldu?u görü?ü baz? de?i?kenlere ba?l?d?r. Örne?in izleyicinin sosyo-demografik (ya?, cinsiyet, e?itim, gelir düzeyi vb.) ve psiko-grafik (inanç, ideoloji vb.) özellikleri, ne kadar süre kitle ileti?im arac?n?n etkisine maruz kald???, bu araçlar?n aktard??? mesajlara duydu?u ilgi, istek kitle iletim araçlar?n?n ne kadar etkili oldu?u konusunda belirleyici olmaktad?r. Gündem koyma ve saptama yakla??m?, kitle ileti?im araçlar?n?n , medyada yer alacak konular? seçerken ve bunlar? yay?mlarken özellikle bu konular?n kamunun gündemini belirlemesi ve bu konular?n kamuda tart???larak, kamuoyu olu?mas?n? etkiledi?i görü?üdür. Bu sava göre, kitle ileti?im araçlar?nda en çok ilgiyi gören konu, kamu taraf?ndan en önemli konu olarak alg?lanaca??ndan, kamuda olu?an alg?lamalar farkl? olacakt?r.

?leti?im araçlar?n?n içeri?inin, insanlar?n ne dü?ünece?ine de?il, ne hakk?nda dü?ünece?ine etkisi oldu?u dü?ünülür. Böylece ileti?im arac? içeri?i ile kamu bilinci aras?ndaki ili?ki aç?klanmaya çal???l?r. Kitle ileti?im arac?nda önemle belirtilen konular, kitle ileti?im arac? gündemi (media agenda), ile bu konular?n kamu bilincinde kazand??? önem kamu gündemi (public Agenda) aras?ndaki ba?  incelenir.

Kitle ileti?im araçlar? kamu gündemini olu?turmakta m?d?r?

Ki?ilerin e?itim düzeyi, toplumsal, siyasal ve ekonomik olaylara duyarl?l?k düzeyleri kitle ileti?im araçlar?n? izleme oranlar? ve di?er enformasyon kaynaklar? (önceki deneyimleri, ait olduklar? cemaat, cemiyet vb. özellikleri) do?rultusunda izleyici tepkisi olu?turduklar? varsay?l?r. Dolay?s?yla kitle    ileti?im araçlar?n?n gündem koyma ve saptama yakla??m?, suskunluk sarmal? yakla??m? ile ve ayr?ca kullan?mlar ve doyumlar yakla??m? ile de ili?kilendirilir.

GÜNDEM KOYMA- SUSKUNLUK SARMALI- KULLANIMLAR VE DOYUMLAR YAKLA?IMLARI

Kurt Ve Gladys E. Lang taraf?ndan ortaya at?lan gündem koyma ve saptama yakla??m?, Mc Combs ve Shaw taraf?ndan “Kitle ileti?im araçlar? siyasal kampanyalarla gündem olu?turur ve böylelikle siyasal konularda insanlar?n hangi konulara önem verece?ine ili?kin tutumlar?na etkide bulunurlar” ?eklinde varsay?m olu?turulmu?tur. Buna göre, 1968 y?l?nda yap?lan ba?kanl?k seçim kampanyas? süresince kitle ileti?im araçlar? içeri?ini incelemi?ler ve sonuçta kitle ileti?im araçlar?n?n bu gündem koyma ve saptama i?levini do?rulayacak, kitle ileti?im araçlar?n?n seçmenler ile siyasal arena aras?nda iletici görevi oldu?unu kan?tlayan veriler elde etmi?lerdir. Dolay?s?yla kitle ileti?im arac?n?n gündemine ald??? ve önemli gördü?ünü, seçmenlerde önemli olarak alg?lam??t?r.

Gündem kurma, kolektif ve dairesel bir süreçtir. Kitle ileti?im arac?n? izleme, siyasal elit, siyasal ilgi ve geri besleme, tepkilerle birbirini etkiler. Bu ba?lamda kitle ileti?im araçlar?n?n rolü önemlidir. Kitle ileti?im araçlar? öncelikle baz? olay, eylem, ki?i veya gruplar? di?erlerine göre ön plana ç?kar?r. ?nsanlar?n ne hakk?nda konu?acaklar?, dü?ünecekleri kitle ileti?im araçlar? taraf?ndan etkilenmi? ve bir anlamda belirlenmi? olur.

Suskunluk Sarmal? Yakla??m?

Suskunluk Sarmal?  kuram?, gündem koyma ve saptama modelinin olumsuz yans?mas?d?r. E. Neulle Neumann, gündem koyma ve saptamada i?aret edilen psikolojik etkiyi kuramsalla?t?rm??t?r. Bu kitle ileti?im araçlar?nda yer almayan olay, olgu ve fikirlerin kamunun gündeminde yer almayaca??d?r.

Suskunluk Sarmal? kuram? iki kavramdan söz eder:

1.                   ?nsanlar her ne kadar farkl? dü?üncelere sahip olsalar da, toplumun ço?unlu?unun dü?üncesine inan?yorlar. Bunun nedeni toplumun d???na itilme korkusudur.

2.                   Toplumun ço?unlu?unun nas?l dü?ündü?ünü medyadan takip ederler. Medyada s?k yer alarak içeri?in saptand??? konular, bireylere toplumun ço?unlu?unun öyle dü?ündü?ü izlenimini verir.

Kullan?mlar Ve Doyumlar Yakla??m?

Yap?lan ara?t?rmalarda, medya izleyicisinin sosyo-demografik özellikleri saptan?r. ?kinci a?amada medyadan bekledi?i veya ne almak istedi?i saptan?r. Kimlik bulma, prestij, güven, sanatsal faaliyetler, zevk alma dürtüsü medyadan beklentiler aras?ndad?r. Denis Mc Quail, kitle ileti?im araçlar? ile ilgili çe?itli ara?t?rmalar yap?ld???n? belirtir. 1959 y?l?nda yay?mlanan çal??mas?nda Elihu  Katz, kitle ileti?im araçlar?n?n insanlara ne yapt??? de?il, insanlar?n kitle ileti?im araçlar? ile ne yapt???n?n önemini vurgular. Burada aktif izleyici söz konusudur. Dolay?s?yla kitle ileti?im araçlar?n?n etkisi, izleyicinin duydu?u ilgi, istek ve ay?raca??  zamanla da ilgilidir.

GÜNDEM- KAMU- KAMUOYU

Gündem koyma kuram?na göre medya, kamunun tart??aca?? konular? belirler. Dolay?s?yla gündem koyma ve saptama kuram?nda, gazetelerin sayfalar?na girecek haberleri seçme görevini üstlenen e?ik bekçileri (gatekeeper)  baz? ?eyleri geçirip, baz?lar?n? engelleyen ki?idir. Bu ki?ilerin belirledi?i gündem kamuya ne hakk?nda dü?ünmesi gerekti?ini söyler.

Chomsky ve Herman, kurduklar? propaganda modelinde, kitle ileti?im araçlar?n?n nas?l i?ledi?ine bakarak baz? sonuçlar ç?karm??lard?r. Onlara göre medya, ekonomik seçkinlere, devlete ve gücü/ iktidar? elinde bulunduran di?er seçkinlere , özel ç?karlar? için destek sa?lama görevi yapmaktad?r.

Chomsky ve Herman’a göre, medyan?n yapt??? seçimlere, neyi, nas?l, nerede, ne kadar verdi?ine bakarak medya çözümlenebilir. Bunu bir  model üzerinde özetlersek:

 

GÜNDEM

(Manipülasyon, misenformasyon, dezenformasyon)

E??K BEKÇ?LER?

(sembolik seçkinler)

KAMU

SEÇK?NLER (siyasi, ekonomik,haber

kayna?? ve güç/iktidar sahibi, reklam/ ilan   veren)

)

KAMUOYU OLU?UMU

(seçkinlerin ç?kar? do?rultusunda)

E?ik bekçileri, medya kurumunun ve seçkinlerin ç?kar? do?rultusunda gündemi olu?turur. Böylece kamunun ne hakk?nda dü?ünmesi ve ne konuda kamuoyu olu?mas? konusunda karar verir. Bu konuda mezenformasyon (misinformation), dezenformasyon (disinformation)  ve manipülasyon (manipulation) tekniklerinden yararlan?rlar. Ayr?ca korku, ?iddet ve de?erler üzerinden toplumu harekete geçirecek mesajlar üretirler. Böylece toplumu  korkutarak, pasifize etmeye ya da ?iddete yönlendirmeye çal???rlar.  Dolay?s?yla duygular?n a??rl?k kazand??? ve akl?n geri plana itildi?i bir tak?m toplumsal etkileri ortaya ç?kar?rlar. Demokratik yönetimlerde ”r?za imalat?” olarak adland?r?lan kamuoyu olu?turma faaliyeti için propagandan?n önemi büyüktür. Walter Lippmann, “Kamuoyu” (Public Opinion) adl? çal??mas?nda “ortak ç?karlar?n ço?unlukla kamunun gözünden kaçt???n? ve ortak ç?karlar? dikkate alan yönetimin yaln?zca ki?isel ç?karlar? yerellik s?n?rlar?n? a?an uzman bir s?n?f taraf?ndan yürütülebilece?ini savunur.

Dolay?s?yla günümüz medyas?nda, gücü/iktidar? elinde bulunduranlar, kamusal söylemin ilkelerini belirleyerek, halk?n neyi seyredip, neyi seyredemeyece?ine karar verebiliyor ve düzenli propaganda faaliyetleriyle kamuyu istedi?i gibi yönlendirebiliyor ve kamuoyunu olu?turuyor denebilir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Chomsky, N., Herman, E. (1999), medya Halka Nas?l Evet Dedirtir, Çev. B. Akyolda? vd., Minerva yay?nlar?.

Devran, Y. (2010), Haber Söylem ?deoloji, Ba?l?k Yay?nlar?.

?nal, A. (1995) "Yaz?l? Bas?n Haberlerinde Yap?sal Yanl?l?k Sorunu", Toplum ve Bilim, Say?: 67.

Keane, J. (1992) Medya ve Demokrasi, Çev. H. ?ahin, Ayr?nt? Yay?nlar?.

Le Bon, G. (2000), Kitleler Psikolojisi, Yay. Haz. Yunus Ender, Hayat Yay?nlar?.

Rigel, N. (2000), Haber, Der Yay?nlar?.

Shoemaker P. ve Stephen D. Reese (1997) "?deolojinin Medya içeri?i Üzerine Etkisi"

Der. Süleyman ?rvan, Medya Kültür Siyaset, Ark Yay?nlar?.

-------------------------------------------------------------------------

Doç. Dr., ?stanbul Ayd?n Üniversitesi,
?leti?im Fakültesi,
Gazetecilik Bölüm Ba?kan?

neclamora@aydin.edu.tr

DKM AR??V?N? GOOGLE'DA ARAYIN

DKM'N?N 1998-2001 ARASINDAK? AR??V? ?Ç?N TIKLAYIN

DKM'N?N 2001-2003 ARASINDAK? AR??V? ?Ç?N TIKLAYIN

DKM'N?N 2003-2009 ARASINDAK? AR??V? ?Ç?N TIKLAYIN

Untranslated Strings Designer

Hiçbiri